جانوران ایرانی در حال انقراض ( قسمت اول )

انســان با دخالت در چرخــه طبیعت روند انقراض بســیاری از گونه های طبیعی را تسریع  کرده است. هر کدام از ما چه سهمی در ایــن انقراض داریــم؟ و چه گونه هایی در ایــران در معرض انقراض هســتند؟ دلایــل زیادی برای انقــراض جانداران وجود دارد و ایــن به دلیل گوناگونی انواع بی شــمار جانداران اســت. ســاده ترین دلیل انقراض یک گونه از دست دادن توانایی زایش آن و یا ناتوانی در رفتن به شــرایط بهتر زیست محیطی است.

از جمله دلایلی که دخالت انسان ها را نشان می دهد به موارد زیر می توان اشاره کرد :

از بین بردن محیط زیســت طبیعــی جانوران :

اندک کردن ســطح جنگل ها، آلوده کردن محیط زیست و عوض کردن پوشــش گیاهی منطقه در مقیاس کلان و رفتارهای غیردوستانه بــا طبیعت مثل ریختن زباله در طبیعت یا حتی شکســتن یک شاخه از درخت.

شکار :

متاســفانه با وجود جریمه هــا و پیگردهای قانونی مبنی بر عدم شکار جانوران محلی، بسیاری از گونه های جانوران، پرندگان و ماهی ها به علت شــکار بــی رویه در معرض انقراض هســتند. فراموش نکنیم که علاوه بر غیر قانونی بودن شکار در بعضی مناطق و فصل های سال این کار چه زیان زیادی به محیط زیست و طبیعت می زند.

گرم شــدن زمین :

با افزایش گازهــای گلخانه ای و گرم شــدن زمین بسیاری از دوزیستان مثل قورباغه ها نابود شده اند و با گسترش این امر پیش بینی می شود محیط زیست بسیاری از گونه های دیگر جانوری هم نابود شود. در سال 2009 گاردین فهرســتی تحت عنوان  لیست قرمز در  کشورهای مختلف چاپ کــرد که به « وضعیــت انقراض گونه ها » در کشــورهای مختلف پرداخته بود.

طبق این فهرســت پســتانداران با 16 گونــه، پرندگان با20 گونه و ماهیان با 28 گونه رقم های بالای ردیف ایران هستند.

بعضی از جانوران ایرانی که عمده ترین دلیل انقرارشان شکار بی رویه بوده است :

شیر ایرانی ( گونه ای منقرض شده ) :

شیر از نیرومندترین و مشهورترین پستانداران ایــران و جهان ، مدتی اســت که نســلش در ســرزمین ایران از میان رفته اســت با امید به اینکه با هوشیاری و آگاهی نگذاریم که چنین سرنوشتی برای سایر گونه های جانوری ایران رقم زده شــود در اینجا یادی از شیر ایرانی از دست رفته خواهیم داشت .

مشــخصات :

موها کوتاه، رنگ بدن زرد و بدون لکه یا نوارهای راه راه است. شیر نر یال نسبتا کوتاهی ( در مقایســه با زیر گونــه آفریقایی ) با موهای ســیاه و زرد دارد. دم شــیر ایرانی بلند با دســته ای از موهای سیاه در انتهای آن است. اندازه طول سر و تنه 150 تا 190 ســانتی متر دم در حدود 100 سانتی متر و وزن آن ها حدود 150 تا 250 کیلوگرم می باشد.

مناطق جنگلی، بوته زارها و علف زارهای نزدیک به آب واقع در نواحی جنوب زاگرس و خوزستان زیستگاه شیر ایرانی بوده است. در گذشته پراکندگی وســیعی در مناطق جنوب و جنوب غربی ایران، از جنگل های اطراف رودخانه کرخه، دز، کازرون به طرف مســجد سلیمان، رامهرمز، بوشهر، کازرون تا دشت ارژن واقع در غرب شیراز است.

شــیرها از نظر ویژگی فیزیکی و رفتاری شــباهت زیادی به سایر گربه سانان  کوچک و ًدارند ؛ ســر کوچک ، پوزه کوتاه، گوش های نسبتا کوچک و چشم های درشــت از جمله این ویژگی ها هستند. دست ها پنج انگشــت و پاها چهار انگشــت دارند که به ناخن های بلند و تیزی ختم می شــوند. بالشــتک های کف دست و پا به آنها کمک مــی کند که به آرامی به طعمه خود نزدیک شــوند. سبیل ها به عصب ارتباط دارند و برای عبور از زیر یا کنار موانع به ویژه در شب اهمیت دارند.

آنها حیواناتی شب گرد هستند و از حس بینایی قوی برخوردارند. حس شنوائی آنها بسیار قوی ولی حس بویائی متوسطی دارند به همین دلیل بر خلاف سگ سانان کمتر به واسطه بوئیــدن طعمه خود را تعقیب می کنند. شــیرها طعمه خود را از طریق کمین کردن در مســیر آنها و پرش ناگهانی و دویدن صید می کنند. شــیرها به صورت اجتماعی زندگی می کنند و قلمرو خود را به وســیله ادرار، مدفوع و خراشیدن درختان متمایز می کنند.

تا سال 1321 شمسی دسته های 2 تا 5 تایی شیر ایرانی در بیشــه زارهای جنوب شوش دیده می شده است. ولی از سال 1322 که آخرین شــیر ایرانی در شمال غربی دزفول شکار شــده اســت، اطلاعات دیگری مبنی بر مشاهده این حیوانات ثبت نشده است. اگر چه به واسطه شکار، طعمه های مســموم، قطع درختان جنگلی و بیشتر زیستگاه های طبیعی شــیر ایرانی در ایران از میان رفته است اما زیرگونه ای از آن در «گیر» هم چنان در قرق جنگلی شمال غربی هندوســتان بــه حیات خــود ادامه مــی دهد.

متاسفانه شــیر ایرانی که نقش آن زمانی نماد هویت ملی و زینت بخش پرچم کشــور ایران بوده اســت امروز چنان از سوی ایرانیان با بی مهری مواجه شده است که علاقه مندان شیر در هندوســتان به خود اجازه داده اند تا نام علمی شیر ایرانی را ( Panthera Leo Pariscia ) به  Panthera ) Leo Indiaca )شیر هندی تغییر دهند.

ببر ایرانی ( ببر مازندران ) :

نژادی از ببر که به نام ببر ایرانی شــهرت دارد در جنگل های مازندران می زیســته که امروزه نابود شده است. آخرین ببر که در مازندران به آن شــیر سرخ می گفتند، در سال 1338 در جنگل گلستان ( در ســال منطقه گرگان ) به دســت یک شکارچی محلی شــکار شــد.

از ببر مازندران تنها یک نقاشــی رنگی و چنــد عکس و چند پوست به جا مانده اســت. عکس ها و پوست ها نشان می دهند که رنگ ببر مازندران از ببر بنگال روشــن تر و تا اندازه ای نارنجی مایل به قرمز و نوارهــای عرضی آن باریک تر و منظم تر و به تعداد بیش تر بوده اســت. موهای بدن ببر مازندران بلندتر و پرپشــت تر از ببــر بنگال و کوتاه تر از ببر ســیبری و جثه آن نیز بزرگتر از ببر بنگال و کوچکتر از ببر ســیبری بوده است.

ببر مازندران مرال، گراز، شــوکا، خرگوش، پرندگان، خزندگان، گربه وحشی و هنگام گرسنگی کمبود غذا ( گاو و گاومیش اهلی )  شکار می کرده اســت. شکار بی رویه، خشــک کردن نیزارها و مرداب ها برای کشاورزی ( باغداری و خانه سازی ) و از میان رفتن جنگل های جلگه ای سبب نابودی نسل ببر در ایران شده است.

ببر ایرانی

یوزپلنگ ایران ( در حال انقراض ) :

طبق گفته کارشناسان یوز ایرانی که جزو تیره ای خاص از یوزپلنگ در غرب آسیاســت رو به انقراض می باشد به طوری که طبق نظریه کارشناسان محیط زیست تخمین زده می شود کمتر از 60 قلاده یوز ایرانی در تمام ایران زیست می کند. برای کسب آمار دقیقی از تعداد این نوع جانــور نایاب، دوربین هایــی در محل هایی که احتمال حضور این جانور وحشی می رود کار گذاشته شده است تا آمارگیری دقیق تری صورت گیرد.

یوزپلنگ-ایرانی

 

برداشت از مجله رویش

منبع : ماهنامه نسخه حیوانات

 


منبع

It's only fair to share...Share on FacebookShare on Google+Pin on PinterestTweet about this on TwitterShare on LinkedIn

پاسخ دهید

نشانی ایمیل شما منتشر نخواهد شد. بخش‌های موردنیاز علامت‌گذاری شده‌اند *